NGĂN CHẶN BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI THUỐC LÁ: TRÁCH NHIỆM CHUNG CỦA TOÀN XÃ HỘI TRONG TÌNH HÌNH MỚI

Trong những năm qua, công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả luôn được Đảng, Nhà nước và các lực lượng chức năng đặc biệt quan tâm, chỉ đạo quyết liệt. Trong bức tranh chung ấy, vấn đề buôn lậu và kinh doanh trái phép mặt hàng thuốc lá nổi lên như một thách thức phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế quốc dân, nguồn thu ngân sách nhà nước, trật tự an toàn xã hội và trực tiếp đe dọa sức khỏe của Nhân dân. Đứng trước bối cảnh tình hình mới với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, thương mại điện tử và các thủ đoạn ngày càng tinh vi của tội phạm, việc nâng cao nhận thức, khơi dậy ý thức trách nhiệm của toàn xã hội trong công tác phòng, chống buôn lậu thuốc lá trở thành một yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết.

Thuốc lá nhập lậu từ lâu đã trở thành một vấn nạn nhức nhối tại nhiều địa phương trên cả nước. Lợi dụng đường biên giới dài, địa hình phức tạp, các đối tượng buôn lậu không từ bất kỳ thủ đoạn nào để vận chuyển trái phép các sản phẩm thuốc lá ngoại, thuốc lá giả, thuốc lá thế hệ mới không rõ nguồn gốc vào nội địa tiêu thụ. Điểm đáng chú ý trong tình hình mới là các đối tượng không chỉ tập trung vận chuyển qua các đường mòn, lối mở biên giới theo phương thức truyền thống mà đã triệt để lợi dụng không gian mạng. Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo, các trang thương mại điện tử xuyên biên giới, thậm chí cả các ứng dụng nhắn tin mã hóa đã trở thành "chợ ảo" sôi động cho việc quảng cáo, giao dịch và mua bán thuốc lá lậu. Hàng hóa được ngụy trang tinh vi dưới các vỏ bọc khác nhau, giao dịch qua dịch vụ chuyển phát nhanh, thanh toán không dùng tiền mặt, gây ra vô vàn khó khăn cho các cơ quan chức năng trong công tác kiểm tra, triệt phá.

Hậu quả của tệ nạn buôn lậu và gian lận thương mại thuốc lá là vô cùng lớn. Trước hết, nó trực tiếp làm thất thoát một khoản ngân sách nhà nước khổng lồ do không đóng các loại thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng. Hơn thế nữa, sự tràn lan của thuốc lá lậu, thuốc lá không rõ nguồn gốc xuất xứ với giá thành siêu rẻ đã tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, bóp méo thị trường, gây thiệt hại nặng nề cho các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc lá chân chính trong nước, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng. Nguy hiểm hơn cả là tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng. Khác với thuốc lá được sản xuất hợp pháp phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về hàm lượng chất độc hại, quy chuẩn kỹ thuật và quy định cảnh báo sức khỏe, thuốc lá lậu hoàn toàn không được kiểm định chất lượng. Người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ, khi sử dụng các sản phẩm này sẽ phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh hiểm nghèo như ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, các bệnh về tim mạch với mức độ tàn phá nhanh và nguy hiểm hơn rất nhiều.

Nhận thức rõ những hệ lụy khôn lường đó, trong thời gian qua, Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cùng các bộ, ban, ngành, lực lượng chức năng từ trung ương đến địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt. Công tác tuần tra, kiểm soát, đấu tranh trực diện tại các tuyến biên giới, cửa khẩu, vùng biển và địa bàn trọng điểm nội địa được đẩy mạnh thường xuyên. Nhiều đường dây buôn lậu quy mô lớn, các kho hàng tập kết thuốc lá lậu khổng lồ đã bị triệt phá, nhiều đối tượng cầm đầu đã bị xử lý nghiêm minh trước pháp luật. Bên cạnh đó, công tác hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, nâng cao chế tài xử phạt vi phạm hành chính và xử lý hình sự đối với tội danh buôn lậu, tàng trữ, buôn bán hàng cấm cũng liên tục được cập nhật, bổ sung để phù hợp với thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới.

Tuy nhiên, thực tiễn cuộc đấu tranh này cho thấy, các lực lượng chức năng dù có nỗ lực đến đâu cũng không thể giải quyết triệt để vấn đề nếu thiếu sự đồng lòng, chung sức và ý thức tự giác từ phía người dân. Tội phạm buôn lậu thuốc lá vẫn còn đất sống chính là nhờ vào một bộ phận người tiêu dùng vì ham rẻ hoặc do thói quen tiêu dùng chưa đúng đắn đã vô tình tiếp tay cho hành vi phạm pháp. Do đó, tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức cộng đồng phải được coi là gốc rễ, là giải pháp chiến lược lâu dài mang tính quyết định.

Mỗi người dân, mỗi gia đình cần chủ động trang bị cho mình những kiến thức cơ bản để nhận diện các sản phẩm thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá không rõ nguồn gốc. Cần hiểu rõ rằng, việc mua một bao thuốc lá lậu không chỉ là hành động tiếp tay cho tội phạm buôn lậu làm thất thoát nguồn lực quốc gia, mà còn là hành động tự hủy hoại sức khỏe của chính bản thân mình và những người xung quanh. Các tổ chức đoàn thể, trường học, cơ quan, đơn vị cần đẩy mạnh hơn nữa công tác giáo dục, tuyên truyền trực quan, sâu rộng đến đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên và người lao động về tác hại của thuốc lá nói chung và hiểm họa từ thuốc lá nhập lậu nói riêng. Xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc không khói thuốc lá không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần triệt tiêu nguồn cầu của thị trường thuốc lá trôi nổi.

Bên cạnh ý thức của người tiêu dùng, cộng đồng doanh nghiệp và các hộ kinh doanh cá thể cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Các cửa hàng tạp hóa, đại lý bán lẻ, các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, giải trí cần ký cam kết tuyệt đối không tàng trữ, không buôn bán, không quảng cáo hay tiếp thị cho các sản phẩm thuốc lá ngoại nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá thế hệ mới chưa được phép lưu hành. Sự minh bạch và thượng tôn pháp luật trong kinh doanh của mỗi hộ tiểu thương chính là bức tường thành vững chắc ngăn chặn hàng lậu xâm nhập vào đời sống sinh hoạt hàng ngày của người dân. Khi phát hiện các hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán thuốc lá lậu, mỗi công dân cần dũng cảm thể hiện trách nhiệm bằng cách thông báo kịp thời cho các cơ quan chức năng như công an, quản lý thị trường, hải quan để có biện pháp xử lý kịp thời, dứt điểm theo quy định của pháp luật.

Cuộc chiến chống buôn lậu và gian lận thương mại đối với mặt hàng thuốc lá trong tình hình mới là một cuộc chiến lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, quyết tâm cao độ và sự phối hợp chặt chẽ của toàn hệ thống chính trị. Không thể phó mặc trách nhiệm này cho riêng một cơ quan hay lực lượng nào. Khi cả cộng đồng cùng chung tay hành động, khi ý thức pháp luật và lòng tự tôn dân tộc trong việc bài trừ hàng lậu được nâng lên thành hành động tự giác của mỗi người dân, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng rằng tệ nạn buôn lậu thuốc lá sẽ từng bước bị đẩy lùi. Qua đó, góp phần bảo đảm an ninh trật tự, ổn định kinh tế xã hội, bảo vệ sức khỏe của các thế hệ hôm nay và mai sau, xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, văn minh và phát triển bền vững cho đất nước.