Kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 – 01/10/2026): Tiểu sử và quá trình hoạt động yêu nước, cách mạng của cụ Huỳnh Thúc Kháng
Cụ Huỳnh Thúc Kháng
Cụ Huỳnh Thúc Kháng, tên gọi lúc nhỏ là Huỳnh Văn Thước, sau đi học gọi là Huỳnh Hanh, tự Giới Sanh, hiệu Minh Viên, sinh ngày 01/10/1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng). Thân phụ là cụ Huỳnh Văn Phương, một nhà nho từng theo nghiệp đèn sách và thạo nghề nông; thân mẫu là cụ Nguyễn Thị Tình, người cùng quê, một phụ nữ mực thước, đảm đang.
Cuộc đời và con đường hoạt động yêu nước, cách mạng
Huỳnh Hanh vốn nổi tiếng thông minh, học giỏi, ham hiểu biết, sớm có chí hướng và đạt thành tích cao trong các kỳ thi. Năm 1900, Cụ đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương và từ đây lấy tên gọi là Huỳnh Thúc Kháng; năm 1904, đỗ Tiến sĩ. Tuy đỗ đạt cao, Cụ không ra làm quan mà dấn thân vào các hoạt động yêu nước, tìm con đường canh tân, cứu dân, cứu nước.
- Phong trào Duy tân: Năm 1905, cùng với Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp, Cụ đi vào phía Nam tìm hiểu tình hình thực tế, đề xướng tân học. Năm 1906, trở về Quảng Nam, Cụ cùng các đồng chí khởi xướng và lãnh đạo phong trào Duy Tân, vận động Nhân dân nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí và phát triển dân sinh.
- Ý chí kiên cường trong lao tù thực dân: Năm 1908, Cụ bị thực dân Pháp bắt, giam ở Nhà lao Hội An và kết án “xử tử” đày ra Côn Đảo. Trong 13 năm bị giam cầm (1908 - 1921), Cụ vẫn giữ vững khí tiết, lòng yêu nước và ý chí đấu tranh.
- Báo Tiếng Dân: Năm 1927, cụ Huỳnh Thúc Kháng sáng lập báo Tiếng Dân tại Huế, giữ vai trò chủ nhiệm kiêm chủ bút. Tờ báo là vũ khí sắc bén để truyền bá tư tưởng yêu nước, nâng cao dân trí và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhân dân cho đến khi bị đình bản năm 1943.
Cống hiến to lớn đối với Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, trân trọng tài năng, đức độ và uy tín lớn của Cụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời Cụ tham gia Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ.
- Đầu năm 1946, Cụ được cử làm Chủ tịch Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam (Hội Liên Việt).
- Tháng 5/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm chính thức nước Pháp, Cụ được giao trọng trách giữ chức Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trên cương vị này, Cụ đã điều hành bộ máy Nhà nước, giải quyết nhiều trọng trách đối nội và đối ngoại theo phương châm linh hoạt “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”.
- Tháng 12/1946, khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Cụ được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử làm Đặc phái viên của Chính phủ đi kinh lý miền Trung, kêu gọi đồng bào đoàn kết ủng hộ kháng chiến.
Sống mãi trong lòng dân tộc
Ngày 29/4/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi Thư cho đồng bào toàn quốc báo tin cụ Huỳnh Thúc Kháng qua đời và tổ chức quốc tang, để tỏ lòng thương tiếc, tôn vinh một bậc đại chí sĩ “học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao”, suốt đời “phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”.
Ghi nhận những công lao và cống hiến vĩ đại đối với cách mạng, ngày 27/12/2012, Chủ tịch nước đã truy tặng cụ Huỳnh Thúc Kháng Huân chương Sao Vàng – phần thưởng cao quý nhất của Đảng và Nhà nước ta. Cuộc đời và sự nghiệp của Cụ mãi là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, tinh thần tận tụy phụng sự Tổ quốc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
