CÂY MÍA NGÀY TẾT: CHIẾC GẬY LINH THIÊNG VÀ VỊ NGỌT HỒN QUÊ TRÊN ĐẤT HOÀNG HOA THÁM
Trong mâm lễ vật dâng cúng tổ tiên của người dân xã Hoàng Hoa Thám mỗi dịp Tết đến xuân về, bên cạnh mâm ngũ quả rực rỡ hay bánh chưng xanh vuông vắn, luôn hiện hữu một hình ảnh vô cùng bình dị nhưng chứa đựng ý nghĩa tâm linh sâu sắc: đó chính là cặp mía dựng hai bên bàn thờ. Với nhân dân quê hương Hoàng Hoa Thám, cây mía không đơn thuần là thức quà ngọt lành của phù sa sông Hồng, mà đã trở thành biểu tượng thiêng liêng về lòng hiếu thảo và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".
“Những người mẹ tần tảo chọn mua cặp mía đẹp nhất để dâng cúng tổ tiên, gửi gắm lòng biết ơn và nguyện cầu một năm mới ngọt ngào, đủ đầy.”
Theo quan niệm dân gian truyền thống được cha ông ta truyền lại qua bao thế hệ, vào ngày 30 Tết, khi gia đình làm lễ rước tổ tiên về vui xuân, cặp mía được dựng trang trọng hai bên bàn thờ đóng vai trò là những "chiếc gậy chống" linh thiêng. Người dân xã Hoàng Hoa Thám tin rằng, tổ tiên từ cõi vĩnh hằng trở về chung vui cùng con cháu sẽ cần một điểm tựa để đi lại vững vàng, thong dong hơn trong không gian ấm cúng của gia đình. Không chỉ là chiếc gậy dẫn lối, cây mía còn được coi là chiếc "đòn gánh" tâm linh. Sau lễ Khai hạ vào mùng 7 tháng Giêng, khi con cháu làm lễ tiễn đưa, cặp mía ấy sẽ được dùng để gánh những lễ vật, những lời cầu chúc và lòng thành kính của gia đình mang về thế giới bên kia. Chính vì vậy, khi chọn mía, nhân dân ta luôn nhắc nhở nhau phải chọn những cây tre già, thân chắc khỏe, thẳng tắp để "gậy" thêm vững và "đòn gánh" thêm bền.
Bên cạnh ý nghĩa là vật dụng tâm linh cho người quá cố, cây mía còn biểu trưng cho sự đủ đầy và những hy vọng tốt đẹp của người sống. Với đặc điểm vị ngọt trải dài từ gốc đến ngọn cùng các đốt mía nối tiếp nhau đều đặn, cây mía tượng trưng cho sự tiếp nối không ngừng giữa các thế hệ và lời cầu chúc cho một năm mới vạn sự hanh thông, cuộc sống luôn ngọt ngào, hạnh phúc. Việc chọn mía thờ Tết tại các thôn xóm trên địa bàn xã Hoàng Hoa Thám vì thế mà cũng rất tỉ mỉ: mía phải là loại mía tím đậm, lóng đều, đặc biệt phải còn nguyên phần rễ để tượng trưng cho gốc rễ bền vững và phần ngọn lá xanh tươi tượng trưng cho sự nảy lộc, sinh sôi. Mía luôn được mua theo cặp để thể hiện sự hài hòa âm dương, mang lại cảm giác cân bằng, đủ đầy cho gian thờ tự trong những ngày đầu năm mới.
Trên mảnh đất Hoàng Hoa Thám đang ngày càng đổi mới, dù diện mạo nông thôn có khang trang hơn, chợ Tết có thêm nhiều thức quà xa xỉ, nhưng hình ảnh những cụ già, những người mẹ tần tảo chọn mua cặp mía đẹp nhất về thờ cúng vẫn là nét chấm phá thân thương, gìn giữ hồn cốt của vùng quê văn hiến. Vị ngọt của mía quyện trong mùi hương trầm phảng phất không chỉ làm cho không gian thờ cúng thêm trang nghiêm, mà còn nhắc nhở thế hệ trẻ về sợi dây liên kết vô hình nhưng bền chặt với tổ tiên. Giữ gìn tục mua mía ngày Tết chính là giữ gìn một nét văn hóa tinh tế, một lời khẳng định rằng dù cuộc sống có hiện đại đến đâu, những giá trị đạo đức và lòng biết ơn nguồn cội sẽ mãi luôn trường tồn trên quê hương Hoàng Hoa Thám thân yêu.
